Ludzie zaczynają korzystać z AI jako terapeuty. Eksperci wyrażają obawy

Coraz więcej osób zwraca się do sztucznej inteligencji, aby uzyskać wsparcie terapeutyczne lub poradę psychologiczną. Chatboty potrafią zapewnić pocieszenie, pomóc w nazaniu emocji lub uspokoić burzliwe myśli. Jednak eksperci ostrzegają, że sztuczna inteligencja nie może zastąpić prawdziwej psychoterapii. Największe obawy dotyczą ryzyka uzależnienia, udzielania błędnych porad oraz sytuacji, w których ludzie z powodu sztucznej inteligencji unikają prawdziwej pomocy ze strony specjalistów.

Niektórzy ludzie nie piszą już wieczorem pamiętnika ani nie dzwonią do przyjaciół. Zamiast tego sięgają po ChatGPT lub innego asystenta opartego na sztucznej inteligencji, aby porozmawiać o swoich lękach, związkach lub poczuciu wypalenia. I właśnie to zaczyna budzić niepokój psychologów.

Sztuczna inteligencja staje się dla wielu dostępnym towarzyszem, który nigdy nie śpi, nie osądza i odpowiada w ciągu kilku sekund. Ta kombinacja może być jednak zarówno kusząca, jak i niebezpieczna.

Dlaczego ludzie zwracają się do sztucznej inteligencji jak do terapeuty?

Powodów jest kilka, a większość z nich jest zaskakująco ludzka.

Sztuczna inteligencja jest dostępna o każdej porze

Psychoterapia może być dość kosztowna, a czasami na wizytę trzeba czekać nawet tygodniami. Chatbot jest jednak do Twojej dyspozycji natychmiast.

Kiedy ktoś budzi się w środku nocy z lękiem lub bezsennością, otrzymuje odpowiedź w ciągu kilku sekund.

Sztuczna inteligencja nie sprawia wrażenia osądzającej

Wiele osób wstydzi się dzielić swoimi problemami z rodziną lub terapeutami. Sztuczna inteligencja nie ocenia, nie krytykuje i nie okazuje emocji. Dla niektórych jest to zatem znacznie bezpieczniejsza opcja.

Pomaga uporządkować myśli

Wielu użytkowników korzysta ze sztucznej inteligencji podobnie jak z pamiętnika. Opisują swoje odczucia, a chatbot pomaga im nazwać emocje, przeanalizować sytuacje lub poszukać możliwych rozwiązań.

Dlaczego psychologowie i eksperci mają obawy?

Nie chodzi o to, że sama technologia stanowi problem. Chodzi raczej o to, w jaki sposób ludzie z niej korzystają.

Sztuczna inteligencja nie rozumie człowieka tak jak terapeuta

Chociaż chatbot może sprawiać wrażenie, że okazuje empatię, w rzeczywistości nie odczuwa emocji i nie dostrzega sygnałów niewerbalnych. Nie widzi wyrazu twarzy, zmian nastroju ani sygnałów ostrzegawczych, które doświadczony terapeuta potrafi wychwycić w ciągu kilku minut.

Czasami może utwierdzać człowieka w błędnym myśleniu

Kiedy ktoś czuje się źle, może nieświadomie szukać odpowiedzi, które potwierdzają jego obawy. Sztuczna inteligencja często stara się pomóc, ale może to prowadzić do tego, że zamiast konfrontacji zaproponuje uspokajającą odpowiedź, która nie zawsze musi być właściwa.

Istnieje ryzyko odkładania prawdziwej pomocy

Według ekspertów jest to prawdopodobnie największe ryzyko. Człowiek może sądzić, że radzi sobie ze swoimi problemami i odłożyć wizytę u psychologa lub psychiatry.

W przypadku depresji, lęków lub stanów kryzysowych takie odkładanie może mieć poważne konsekwencje.

Dlaczego sztuczna inteligencja jest tak atrakcyjna dla osób samotnych?

Ciekawy powód kryje się w naszym mózgu. Reaguje on bowiem na uwagę i poczucie, że jesteśmy wysłuchani. Kiedy ktoś otrzymuje szybkie odpowiedzi i empatyczne reakcje, może łatwo poczuć bliskość.

I właśnie dlatego niektórzy ludzie zaczynają zwierzać się sztucznej inteligencji w sprawach związków, problemów rodzinnych, a nawet smutku i samotności.

Paradoksalnie nie chodzi tu nawet o technologię, ale o naszą podstawową potrzebę bycia wysłuchanym.

Kiedy sztuczna inteligencja może naprawdę przynieść korzyści?

Wykorzystanie sztucznej inteligencji jako wsparcia może być świetnym pomysłem.

Podczas zapisywania myśli

Chatbot może stać się Twoim interaktywnym dziennikiem.

W radzeniu sobie ze stresem

Może zaproponować ćwiczenia oddechowe, techniki mindfulness lub pomóc podzielić problemy na mniejsze, łatwiejsze do opanowania kroki.

W organizacji życia

Ludzie często korzystają z niej w przypadku wypalenia zawodowego, planowania dnia lub poszukiwania zdrowszych nawyków. Ważne jest, aby postrzegać sztuczną inteligencję jako narzędzie, a nie substytut psychoterapii.

Czy powstaje nowe uzależnienie cyfrowe?

Psychologowie zwracają uwagę na kolejne interesujące zjawisko. Im więcej czasu ludzie spędzają z sztuczną inteligencją, tym rzadziej wchodzą w kontakt z innymi ludźmi.

Poczucie, że zawsze ktoś cię wysłucha, może być naprawdę przyjemne. Jednak prawdziwe relacje są znacznie bardziej złożone i to właśnie dzięki nim uczymy się radzić sobie z konfliktami, emocjami i empatią.

Niektórzy eksperci ostrzegają zatem przed nową formą cyfrowego komfortu, która w przyszłości mogłaby prowadzić do większej izolacji.

W jaki sposób sztuczna inteligencja wpłynie na naszą psychikę w przyszłości?

Jest całkiem możliwe, że asystenci oparci na sztucznej inteligencji staną się nieodłączną częścią naszego codziennego życia. Mogą pomagać nam zwiększać produktywność, radzić sobie ze stresem lub lepiej poznawać samych siebie.

Z drugiej jednak strony wzrośnie również potrzeba zachowania higieny cyfrowej oraz umiejętność rozróżnienia między tym, co jest wsparciem, a tym, co już stanowi prawdziwą terapię.

Być może więc za kilka lat nie będziemy się zastanawiać, czy korzystać ze sztucznej inteligencji, ale raczej jak korzystać z niej w zdrowy sposób.

Praktyczne wskazówki: Jak bezpiecznie korzystać ze sztucznej inteligencji

• Pamiętaj, że sztuczna inteligencja powinna być Twoim pomocnikiem, a nie substytutem psychologa.
• Nie szukaj w każdej odpowiedzi fachowej porady.
• Jeśli Twoje zdrowie psychiczne się pogarsza, nie wahaj się zwrócić do specjalisty.
• Bądź ostrożny i nie udostępniaj poufnych informacji bez zastanowienia.
• Wykorzystuj sztuczną inteligencję raczej do uporządkowania swoich myśli niż do stawiania diagnozy.
• Nie zapominaj o kontaktach z rodziną, przyjaciółmi i prawdziwymi ludźmi.

Najczęstsze błędy

Ufanie sztucznej inteligencji bardziej niż specjaliście

Chatbot nie jest terapeutą ani lekarzem.

Próba samodzielnego postawienia diagnozy

Lęk, depresja lub zaburzenia osobowości wymagają fachowej oceny.

Zastępowanie relacji międzyludzkich rozmowami z AI

Technologia może być przydatna, ale nigdy nie zastąpi bliskości i prawdziwego kontaktu.

Często zadawane pytania

Czy ludzie używają AI jako terapeuty?

Tak, wiele osób rozmawia z AI o swoich emocjach, stresie lub związkach.

Czy sztuczna inteligencja może zastąpić psychologa?

Nie, sztuczna inteligencja może zapewnić pewne wsparcie, ale zdecydowanie nie zastąpi profesjonalnej psychoterapii.

Czy można bezpiecznie zwierzać się chatbotom?

Warto zachować ostrożność i unikać udostępniania wrażliwych danych osobowych.

Dlaczego ludziom łatwo się rozmawia ze sztuczną inteligencją?

Ponieważ odpowiada natychmiast i nie wywołuje poczucia osądu.

Czy może powstać uzależnienie od sztucznej inteligencji?

Tak, niektórzy eksperci ostrzegają przed ryzykiem uzależnienia emocjonalnego i izolacji społecznej.

Czy sztuczna inteligencja pomaga w radzeniu sobie ze stresem?

Może zaproponować techniki relaksacyjne lub pomóc uporządkować myśli, ale nie zastąpi prawdziwego leczenia.

Kiedy należy zwrócić się o profesjonalną pomoc?

W przypadku długotrwałego lęku, depresji lub myśli o samookaleczeniu ważne jest, aby zwrócić się do specjalisty.

Zdjęcie: Zoner AI

Źródła i informacje specjalistyczne:

• Scientific American: Why ChatGPT Shouldn’t Be Your Therapist
• Światowa Organizacja Zdrowia (WHO): Ethics and Governance of Artificial Intelligence for Health
• Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne (APA): Porady zdrowotne dotyczące generatywnych chatbotów opartych na sztucznej inteligencji a zdrowie psychiczne