Mensen beginnen AI als therapeut te gebruiken. Deskundigen maken zich zorgen

Steeds meer mensen wenden zich tot AI voor therapeutische ondersteuning of psychologische begeleiding. Chatbots kunnen troost bieden, helpen bij het benoemen van emoties of onrustige gedachten tot rust brengen. Deskundigen waarschuwen echter dat kunstmatige intelligentie echte psychotherapie niet kan vervangen. De grootste zorgen hebben betrekking op het risico op verslaving, het geven van verkeerd advies en situaties waarin mensen door toedoen van AI echte hulp van deskundigen uit de weg gaan.

Sommige mensen schrijven ’s avonds geen dagboek meer en bellen ook geen vrienden meer. In plaats daarvan wenden ze zich tot ChatGPT of een andere AI-assistent om te praten over hun angsten, relaties of gevoelens van burn-out. En juist dat begint psychologen zorgen te baren.

Kunstmatige intelligentie wordt voor velen een toegankelijke metgezel die nooit slaapt, niet veroordeelt en binnen enkele seconden antwoordt. Deze combinatie kan echter zowel aantrekkelijk als gevaarlijk zijn.

Waarom wenden mensen zich tot AI als therapeut?

Er zijn verschillende redenen en de meeste daarvan zijn verrassend menselijk.

AI is altijd beschikbaar

Psychotherapie kan behoorlijk duur zijn en soms moet je weken wachten op een afspraak. Een chatbot staat echter onmiddellijk voor je klaar.

Als iemand midden in de nacht wakker wordt met angst of slapeloosheid, krijgt hij of zij binnen enkele seconden antwoord.

AI komt niet veroordelend over

Veel mensen schamen zich om hun problemen met familie of therapeuten te delen. Kunstmatige intelligentie oordeelt niet, levert geen kritiek en toont geen emoties. Voor sommigen is dit daarom een veel veiligere keuze.

Het helpt om gedachten op een rijtje te zetten

Veel gebruikers gebruiken AI als een soort dagboek. Ze beschrijven hun gevoelens en de chatbot helpt hen om emoties te benoemen, situaties te analyseren of mogelijke oplossingen te zoeken.

Waarom maken psychologen en deskundigen zich zorgen?

Het is niet zo dat de technologie op zich een probleem is. Het gaat eerder om de manier waarop mensen er gebruik van maken.

AI begrijpt de mens niet zoals een therapeut

Hoewel een chatbot misschien empathie lijkt te tonen, voelt hij in werkelijkheid geen emoties en pikt hij geen non-verbale signalen op. Hij ziet geen gezichtsuitdrukkingen, stemmingswisselingen of waarschuwingssignalen die een ervaren therapeut binnen enkele minuten kan opmerken.

Soms kan het iemand in zijn verkeerde denkpatroon bevestigen

Als iemand zich slecht voelt, kan hij onbewust op zoek gaan naar antwoorden die zijn angsten bevestigen. AI probeert vaak behulpzaam te zijn, maar dat kan ertoe leiden dat het, in plaats van de problemen aan te pakken, een geruststellend antwoord geeft dat niet altijd juist hoeft te zijn.

Het risico bestaat dat echte hulp wordt uitgesteld

Volgens deskundigen is dit misschien wel het grootste risico. Iemand kan denken dat hij zijn problemen wel aankan en daardoor een bezoek aan een psycholoog of psychiater uitstellen.

Bij depressies, angststoornissen of crisissituaties kan een dergelijk uitstel ernstige gevolgen hebben.

Waarom is AI zo aantrekkelijk voor eenzame mensen?

Een interessante reden ligt verborgen in onze hersenen. Die reageren namelijk op aandacht en het gevoel dat we gehoord worden. Wanneer iemand snelle antwoorden en empathische reacties krijgt, kan hij of zij gemakkelijk een gevoel van verbondenheid ontwikkelen.

En juist daarom beginnen sommige mensen zich aan AI toe te vertrouwen als het gaat om relaties, familieproblemen of zelfs verdriet en eenzaamheid.

Paradoxaal genoeg gaat het niet zozeer om de technologie, maar om onze fundamentele behoefte om gehoord te worden.

Wanneer kan AI echt van nut zijn?

Het gebruik van AI als ondersteuning kan een geweldig idee zijn.

Bij het opschrijven van gedachten

Een chatbot kan je interactieve dagboek worden.

Bij het omgaan met stress

kan AI ademhalingsoefeningen en mindfulness-technieken aanbieden of helpen om problemen op te splitsen in kleinere, beheersbare stappen.

Bij het organiseren van het dagelijks leven

Mensen maken er vaak gebruik van bij een burn-out, bij het plannen van de dag of bij het zoeken naar gezondere gewoontes. Het is belangrijk om AI te zien als een hulpmiddel, niet als vervanging voor psychotherapie.

Ontstaat er een nieuwe digitale verslaving?

Psychologen wijzen op een ander interessant fenomeen. Hoe meer tijd mensen doorbrengen met kunstmatige intelligentie, hoe minder contact ze hebben met andere mensen.

Het gevoel hebben dat er altijd iemand naar je luistert, kan heel prettig zijn. Maar echte relaties zijn veel complexer en juist dankzij die relaties leren we omgaan met conflicten, emoties en empathie.

Sommige deskundigen waarschuwen daarom voor een nieuwe vorm van digitaal comfort, die in de toekomst zou kunnen leiden tot grotere isolatie.

Op welke manier zal AI onze psyche in de toekomst beïnvloeden?

Het is heel goed mogelijk dat AI-assistenten een onlosmakelijk onderdeel van ons dagelijks leven worden. Ze kunnen ons helpen onze productiviteit te verhogen, met stress om te gaan of onszelf beter te leren kennen.

Aan de andere kant zal ook de behoefte aan digitale hygiëne toenemen, evenals het vermogen om onderscheid te maken tussen wat ondersteuning is en wat al echte therapie is.

Misschien zullen we ons over een paar jaar dus niet meer afvragen of we AI moeten gebruiken, maar eerder hoe we er op een gezonde manier gebruik van kunnen maken.

Praktische tips: hoe gebruik je AI veilig

• Onthoud dat AI je hulpje moet zijn, geen vervanging voor een psycholoog.
• Zoek niet in elk antwoord naar deskundig advies.
• Als je psychische gezondheid verslechtert, aarzel dan niet om contact op te nemen met een deskundige.
• Wees voorzichtig en deel geen gevoelige informatie zonder er goed over na te denken.
• Gebruik AI eerder om je gedachten op een rijtje te zetten dan voor het stellen van een diagnose.
• Vergeet het contact met familie, vrienden en echte mensen niet.

De meest voorkomende fouten

Meer vertrouwen in AI dan in een deskundige

Een chatbot is geen therapeut of arts.

Proberen zelf een diagnose te stellen

Angst, depressie of persoonlijkheidsstoornissen vereisen een deskundige beoordeling.

Menselijke relaties vervangen door gesprekken met AI

Technologie kan nuttig zijn, maar zal nooit de nabijheid en het echte contact vervangen.

Veelgestelde vragen

Gebruiken mensen AI als therapeut?

Ja, veel mensen praten met AI over hun emoties, stress of relaties.

Kan AI een psycholoog vervangen?

Nee, AI kan wel enige ondersteuning bieden, maar is zeker geen vervanging voor professionele psychotherapie.

Is het veilig om je hart te luchten bij chatbots?

Het is verstandig om voorzichtig te zijn en het delen van gevoelige persoonlijke informatie te vermijden.

Waarom praten mensen graag met AI?

Omdat AI direct reageert en geen gevoel van veroordeling geeft.

Kan er een verslaving aan AI ontstaan?

Ja, sommige deskundigen waarschuwen voor het risico op emotionele afhankelijkheid en sociaal isolement.

Helpt AI bij stress?

AI kan ontspanningstechnieken aanbieden of helpen om gedachten op een rijtje te zetten, maar is geen vervanging voor echte behandeling.

Wanneer moet je professionele hulp zoeken?

Als je langdurig last hebt van angst, depressie of gedachten aan zelfbeschadiging, is het belangrijk om een deskundige te raadplegen.

Foto: Zoner AI

Vakliteratuur en informatie:

• Scientific American: Why ChatGPT Shouldn’t Be Your Therapist
• World Health Organization (WHO): Ethics and Governance of Artificial Intelligence for Health
• American Psychological Association (APA): Health Advisory on Generative AI Chatbots and Mental Health